Rozdzielność majątkowa: kiedy ma sens i jak ją ustanowić
Rozdzielność majątkowa nie jest deklaracją braku zaufania, a narzędziem, które porządkuje odpowiedzialność za długi. Wyjaśniamy dwie drogi jej ustanowienia i skutki każdej z nich.
Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje z mocy prawa wspólność majątkowa, o ile małżonkowie nie umówili się inaczej. Wszystko, co nabywają w trakcie małżeństwa, wchodzi zasadniczo do majątku wspólnego. Pytanie „rozdzielność majątkowa jak ustanowić” ma dwie odpowiedzi, które różnią się nie tylko procedurą, ale też momentem, od którego działają.
Droga pierwsza: umowa u notariusza
Małżonkowie zawierają umowę majątkową w formie aktu notarialnego. Można to zrobić przed zawarciem małżeństwa albo w każdym momencie jego trwania. Umowa działa na przyszłość: od dnia jej zawarcia każdy z małżonków ma własny majątek i sam nim zarządza. To rozwiązanie wymaga zgody obu stron.
Koszt to taksa notarialna, uzależniona od wartości majątku albo ustalona w stawce podstawowej przy umowie bez wskazywania wartości, plus opłaty za wypisy. W praktyce mieści się to zwykle w kwocie kilkuset złotych i jest to najprostsza z dostępnych dróg.
Droga druga: wyrok sądu
Gdy jeden z małżonków nie zgadza się na umowę, drugi może wystąpić do sądu o ustanowienie rozdzielności. Sąd orzeka o niej z ważnych powodów, do których praktyka orzecznicza zalicza między innymi trwałe zaniedbywanie obowiązków, hazard, zaciąganie zobowiązań bez wiedzy współmałżonka, długotrwałą separację faktyczną.
Wyrok może ustanowić rozdzielność z dniem wcześniejszym niż data orzeczenia, jeśli występują wyjątkowe okoliczności. To istotne przy długach: pozwala odciąć odpowiedzialność od momentu, w którym faktycznie zaczęły się problemy.
| Cecha | Umowa notarialna | Wyrok sądu |
|---|---|---|
| Zgoda obu stron | konieczna | niekonieczna |
| Czas | jedna wizyta | postępowanie sądowe |
| Data skutku | od dnia umowy | możliwa data wcześniejsza |
| Koszt | taksa notarialna | opłata sądowa i pełnomocnik |
Co się zmienia, a co zostaje
Rozdzielność nie dzieli automatycznie tego, co już powstało. Majątek wspólny nabyty przed jej ustanowieniem pozostaje wspólny i wymaga osobnego podziału, umową albo w sądzie. Nie znosi też obowiązku wzajemnej pomocy ani przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny.
Zmienia natomiast dwie rzeczy o dużym znaczeniu praktycznym: od tego momentu każdy sam odpowiada za swoje zobowiązania i sam zarządza swoim majątkiem, bez zgody drugiej strony.
Skutki przy kredycie i w firmie
- Kredyt hipoteczny zaciągnięty wspólnie wcześniej nie zmienia się z powodu rozdzielności. Umowa z bankiem obowiązuje dalej.
- Nowy kredyt liczony jest tylko z dochodu jednego małżonka, co przy niższych zarobkach ogranicza zdolność.
- Przy działalności gospodarczej rozdzielność chroni majątek drugiej strony przed egzekucją z tytułu zobowiązań firmowych powstałych po jej ustanowieniu.
- Rozliczenie roczne wspólnie z małżonkiem wymaga pozostawania w związku małżeńskim i we wspólności majątkowej, więc od dnia ustanowienia rozdzielności ten sposób opodatkowania przestaje być dostępny.
Kiedy ma to sens
Gdy jedna osoba prowadzi działalność o wysokim ryzyku, gdy pojawiają się zobowiązania zaciągane bez wiedzy drugiej strony, gdy małżonkowie żyją osobno i nie prowadzą wspólnych finansów, albo gdy jedno z małżonków wchodzi w spółkę z osobami trzecimi. W każdym z tych przypadków rozmowa z prawnikiem przed decyzją jest tańsza od porządkowania sytuacji po fakcie.
